War Of The Worlds (2005)

War Of The WorldsJe moet weten dat ik als kind gek was op dinosaurussen. Ik keek vaak uit het raam van mijn slaapkamer, en stelde me voor dat een Tyrannosaurus Rex de saaie, verlaten straat in zou stappen, de gehate Vinex-locatie zou kastijden met de zweepslagen van zijn staart. Dus toen ik Jurassic Park zag, was het of Steven Spielberg voor mij, vijftienjarige, mijn dagdromen leven had ingeblazen. Ik zat verbijsterd naar het bioscoopscherm te gapen.

Spielberg heeft van verbazing zijn vak gemaakt. Als er één beeld is dat zijn oeuvre typeert, dan is het wel de man die plotseling stilstaat, vergeet waar hij mee bezig was, zijn mond op een kier, ogen wijdopen, starend naar een ondenkbaar wonder. Die man, dat zijn wij, telkens weer. De man doet nieuwsgierig een stap naar voren, waarna blijkt of het wonder hem vernietigen zal, of juist redden. In beide gevallen zijn we verloren.

“That is so weird. The wind is blowing toward the storm. Rachel, do you wanna see something cool?”

Rachel (Dakota Fanning) holt het huis uit, gaat naast haar verbaasde vader (Tom Cruise) in de tuin staan, en kijkt met hem mee naar de onnatuurlijke storm die boven New Jersey hangt. Ze klampt zich aan haar vader vast, omdat elfjarige meisjes dat nu eenmaal behoren te doen. Ze vraagt om uitleg, want ze hoopt dat haar vader slimmer is dan zij. Ze verwacht van hem kalmte, redelijke keuzes, een plan. Hij kan haar slechts teleurstellen.

Menselijk ongedierte

Rachel en haar oudere broer zijn net door mama en haar nieuwe vriend afgezet om het weekend bij papa te logeren, want zo is blijkbaar de bezoekregeling. Dat in datzelfde weekend toevallig ook de uitroeiing van het menselijk ongedierte op de kalender staat, wordt pas duidelijk als, niet lang nadat de vreemde storm is gaan liggen, overal ter wereld buitenaardse machines uit hun ondergrondse bergplaatsen breken en, wandelend op honderden meters hoge poten, hun geplande kolonisatie van de aarde in gang zetten.

De schoonheid van War of the Worlds (2005) zit hem in het spel van Dakota Fanning. Het script gaf haar simpelweg de opdracht te gillen, te huilen, radeloos te zijn. Maar op de momenten dat ze de gelegenheid krijgt te acteren, interactie te hebben met andere personages in plaats van voorspelbaar te reageren op de special effects, blijkt ze een vermogen te hebben om empathie op te roepen dat veel verder gaat dan vertedering.

Voor een elfjarig meisje kijkt ze bovendien beangstigend wereldwijs uit haar ogen. Ze lijkt te begrijpen wat er om haar heen gebeurt. Ze lijkt te beseffen wat dat is, in een film spelen. Ze lijkt in haar blik een zo gedifferentieerd spectrum aan emoties te kunnen leggen, dat ze niet alleen Tom Cruise volledig zoek speelt, maar, wat veel meer zegt, zonder enige moeite de kern van de film wordt. Ze is niet het willoze prestige-object dat de volwassen helden in veiligheid moeten brengen, ze is een volwaardige persoon die invloed heeft op de loop van het verhaal.

Regisseurs en acteurs lopen met haar weg. Iedereen is vol lof over haar professionaliteit, vol verbazing over haar acteerkwaliteiten. Haar carrière kan niet anders meer dan succesvol worden. Haar lot is bezegeld.

Het roept de werdegang van Drew Barrymore in herinnering. Nadat ze in Spielbergs E.T.: The Extra-Terrestrial had gespeeld, werd ook haar een grootse toekomst voorspeld. Toen kwamen de drugs, en de drank, en de foute vrienden. Wat rest, na rehab en een zelfmoordpoging, is een gemiddelde actrice die haar dagen vult met luchtige rolletjes in romantische komedies en tweederangs drama’s.

Signalen van menselijke emoties

Een wijze blik is niet hetzelfde als wijsheid; sommige paarden kijken ook heel slim uit hun ogen. Het lijkt me gevaarlijk voor Dakota Fanning als mensen haar behandelen als een volwassen persoon, als een volleerd professional. Per ongeluk heeft ze de gave gekregen om de signalen van menselijke emoties na te apen; dat maakt haar nog geen goede actrice. Wonderkinderen, die op jonge leeftijd al de moeilijkste sommetjes kunnen oplossen of hyperrealistische portretten kunnen tekenen, worden zonder uitzondering middelmatige wiskundigen en ersatz-kunstenaars. Een vaardigheid uitbuiten is iets anders dan een talent koesteren. De put droogt sneller op dan je denkt.

Maar ach, wat is eigenlijk het verschil tussen Fanning en andere “sterren”? Ik geloof ook niet dat Tom Cruise werkelijk de emoties begrijpt die hij speelt; het uitgelekte promotiefilmpje dat hij heeft gemaakt voor de Scientology-sekte toont hoe onmenselijk, dom en gevaarlijk gestoord hij is. De zelfreflectie die hij laat zien in Magnolia is het verkleedpartijtje van een kind.

Waarom de collega’s van het meisje zo enthousiast zijn, is ten dele juist daarom: dat Dakota net is zoals zij, maar dan zonder de kapsones en bizarre karaktertrekken. Ze maakt geen egoïstische keuzes, want ze beseft nog niet wat er werkelijk op het spel staat. Ze gunt haar cast-genoten hun plek in het spotlight, en schittert daardoor zelf des te meer. Iedereen is beter af in haar aanwezigheid. En dat terwijl ze een kind is; kinderen zijn in het algemeen toch minstens zo moeilijk te regisseren als een troep dove honden.

Dakota Fanning is dus de perfecte actrice.

Maar dat duurt niet lang meer. De toekomst staat voor de deur. Dakota is inmiddels al veertien, de puberteit slaat zijn klauwen in haar geest en lijf. De onschuld zal verdwijnen, ze zal persoonlijke crises krijgen, verkeerde keuzes maken, foute mannen tegenkomen, misschien zelfs de geneugten van narcotica mogen smaken. En als ze doodgaat, oud, verbitterd, eindelijk in bezit van de levenswijsheid die past bij haar eeuwig wijze blik, zal ons slechts een vage herinnering resten aan haar eerste rolletjes, weet je nog, toen we Blu-ray hadden en internet.

Bloed van werkeloze acteurs

Niet lang daarna zullen de automatons de heerschappij in Hollywood overnemen, en het bloed van werkeloze acteurs zal over de akkers stromen, en de digitaal gefabriceerde acteursjablonen zullen stuk voor stuk zonder grillen, puistjes of vakbonden zijn. Want alle acteurs zullen vervangen zijn door digitale variaties op Dakota Fanning. Jonge en oude personages, vrouwen en mannen, nu eens met rood haar, dan weer met bruine huid, allen zullen gespeeld worden door Dakotoïden.

Eindelijk zal Spielberg III de wereld kunnen veroveren door middel van de scan die zijn grootvader in het geniep reeds vele decennia terug, in onze tijd, van de jonge Dakota Fanning gemaakt heeft — een scan van elke molecuul in elke cel in elk van haar orgaantjes, vastgelegd in ingewikkelde ILM-software. Het is dit geheim dat hem ondenkbaar rijk en machtig zal maken.

En niemand zal begrijpen hoe hij toch aan al die perfecte digitale acteurs komt. Want niemand weet hoe lang geleden, en met hoeveel voorbereiding en geslepenheid, deze invasie werd voorbereid — toen we even niet goed opletten, in opperste verbazing starend naar de blik van een elfjarig meisje.